Povodom Dana pobjede nad fašizmom i Dana Evrope, Udruženje „Strings Attached Sinfonietta“ održalo je u subotu, 9. maja 2026. godine, u koncertnoj sali „Cvjetko Rihtman“ u Sarajevu koncert u okviru projekta „Tradicija otpora“.
Koncertni program činila su djela Philipa Glassa, Ivana Čavlovića,Georgea Crumba, Pēterisa Vasksa, Oliviera Messiaena i Dmitrija Šostakoviča, povezana temama sjećanja, unutrašnjeg otpora, duhovne sabranosti i umjetničkog odgovora na nasilje.
Na početku koncerta publici se obratila Belma Alić, umjetnička rukovoditeljica projekta, koja je predstavila koncept programa i njegov značaj u kontekstu obilježavanja 9. maja. Istaknuto je da projekat „Tradicija otpora“ pristupa ovom datumu kao prostoru za promišljanje načina na koji umjetnička muzika svjedoči o iskustvima krize, represije, gubitka i ljudske izdržljivosti. Program je zato oblikovan kao niz različitih muzičkih perspektiva u kojima se otpor ne pojavljuje isključivo kao vanjski čin pobune, nego i kao unutrašnja disciplina, etički stav, duhovna koncentracija i sposobnost umjetnosti da sačuva trag individualnog i kolektivnog pamćenja.
Koncert je otvoren izvedbom Etida br. 1, 2 i 3 za solo klavir Philipa Glassa, jednog od ključnih autora muzičkog minimalizma. Glassove etide nastale su na granici između tehničke studije i koncertnog komada, a pijanistički zadatak obuhvata stabilnost pulsa, jasno vođenje repeticije, postupno nijansiranje harmonijskih promjena i izgradnju muzičke napetosti unutar prividno jednostavne strukture. U prvim trima etidama jasno se prepoznaje Glassov kompozitorski jezik: kratki motivski obrasci, insistiranje na ritmičkoj stabilnosti, postepene promjene akcenata i harmonijske gustoće. U izvedbenom smislu, ova muzika zahtijeva izuzetnu koncentraciju, jer se njena izražajnost gradi unutrašnjim pomjeranjima naizgled stabilne strukture.
U nastavku programa izvedena je Elegija III za violončelo solo Ivana Čavlovića, bosanskohercegovačkog kompozitora, muzikologa i pedagoga čiji opus zauzima važno mjesto u savremenoj muzičkoj kulturi Bosne i Hercegovine. Kao solističko djelo za violončelo, Elegija III usmjerava pažnju na boju instrumenta, registarske kontraste i sposobnost jedne dionice da iznese složen emotivni i formalni luk. Elegijski karakter kompozicije počiva na koncentrisanoj melodijskoj liniji, gestama prekida, zadržavanja i unutrašnje napetosti.
Posebno mjesto u programu zauzela je kompozicija Dream Images (Love-Death Music) iz ciklusa Makrokosmos I Georgea Crumba, jednog od najznačajnijih američkih kompozitora druge polovine 20. stoljeća. Crumbov Makrokosmos smatra se jednim od najvažnijih klavirskih ciklusa savremene muzike, između ostalog zbog proširenih izvođačkih tehnika, specifičnog tretmana rezonance i izrazito rafinirane zvučne imaginacije. U stavu Dream Images kompozitor uvodi citat iz srednjeg dijela Chopinove Fantaisie-Impromptu, op. post. 66, ali ga koristi kao fragment muzičke prošlosti koji se pojavljuje unutar drukčijeg, gotovo snovitog zvučnog prostora. Chopinova lirska melodija kod Crumba djeluje kao udaljeno sjećanje: prepoznatljiva je, ali istovremeno izmještena, okružena tišinom,rezonancama i suptilnim zvučnim sjenčenjima.
Djelo Vasaras dejas latvijskog kompozitora Pēterisa Vasksa, izvedeno u verziji za dvije violine, donijelo je drukčiji tip izraza, zasnovan na dijalogu, jednostavnosti melodijskog materijala i osjećaju prirodnog pokreta. Stavovi Nesteidzot i Skumji oblikovani su kroz suptilnu komunikaciju dvaju instrumenata, u kojoj se plesnost shvata kao izmjena pokreta, daha i međusobnog slušanja. Vasksova muzika često povezuje intimni lirski izraz sa širim etičkim i duhovnim horizontom, a u ovom djelu posebno dolazi do izražaja njegova sposobnost da jednostavne muzičke linije pretvori u prostor tihe napetosti, sjete i unutrašnje jasnoće.
Jedan od dramaturških vrhunaca koncerta bila je izvedba kompozicije Louange à l’Éternité de JésusOliviera Messiaena za violončelo i klavir. Riječ je o jednom od najpoznatijih stavova iz Kvarteta za kraj vremena, djela nastalog 1941. godine u ratnom zarobljeništvu. U ovoj kompoziciji vrijeme se gotovo zaustavlja: violončelo donosi široku, izrazito sporu melodijsku liniju, dok klavir gradi harmonsku podlogu koja funkcioniše kao prostor kontemplacije. Messiaenov muzički jezik ovdje je duboko obilježen religijskom simbolikom, ali i univerzalnim osjećajem trajanja, sabranosti i transcendencije.
Završni dio programa bio je posvećen Gudačkom kvartetu br. 8 u c molu, op. 110 Dmitrija Šostakoviča, jednom od najpotresnijih kamernih djela 20. stoljeća. Kvartet je strukturiran u pet povezanih stavova — Largo, Allegro molto, Allegretto, Largo, Largo — i obilježen je snažnom autobiografskom dimenzijom. U njemu se pojavljuje poznati muzički monogram D–S–C–H, koji Šostakovič koristi kao lični potpis, ali i kao simbol individualnog glasa unutar politički i historijski
opterećenog vremena. Djelo se razvija kroz nagle kontraste, oštre ritmičke geste, groteskne plesne fragmente i povratke u tamni, statični zvučni prostor početnog i završnog Larga. U kontekstu obilježavanja Dana pobjede nad fašizmom, Šostakovičev Osmii kvartet posebno snažno otvara pitanje odnosa umjetnosti, traume, političkog pritiska i lične memorije.
Koncert su izveli članovi ansambla: Alma Dizdar, violina, Tamara Arsovski, violina, Aida Deljkić, viola, Belma Alić, violončelo, i Azra Medić, klavir. Izbor djela otvorio je širok raspon interpretativnih zahtjeva: od preciznog oblikovanja repetitivnih obrazaca u Glassovim etidama, preko koncentrisane solističke linije u Čavlovićevoj Elegiji i osjetljivog odnosa prema boji i rezonanci u Crumbovom klavirskom jeziku, do kamerne usklađenosti i jasne dramaturgije Šostakovičevog Osmog gudačkog kvarteta. Od minimalističke discipline Philipa Glassa do tragične sabranosti Šostakoviča, program je publici ponudio niz kompozicija u kojima se otpor ne razumije kao jednoznačan pojam, već kao trajna potreba da se sačuvaju glas, svijest, dostojanstvo i memorija.
Projekat „Tradicija otpora“ realizovao se uz podršku Grada Sarajeva, u saradnji sa Srednjom muzičkom školom Sarajevo i Muzičkom akademijom Univerziteta u Sarajevu.
(AbrašMEDIA)