Vodopad Blihe je u avgustu presušio dva puta. Poslije drugog presušivanja voda je potekla 4. septembra, baš na dan početka zvanične predizborne kampanje. Za razliku od političkog izbornog cirkusa, Bliha više nije u fokusu.
Piše: Jelena Jevđenić, Impuls
Dan prije nego što će Bliha opet poteći, 3. septembra, Federalno ministarstvo okoliša i turizma organizovalo je radnu posjetu području vodotoka rijeke Blihe, uključujući i područje rudnika „Kamengrad“, s ciljem sagledavanja stanja na terenu.
-Na osnovu činjenica utvrđenih tokom terenske posjete, nalaza i preporuka stručnjaka, kao i drugih činjenica utvrđenih kroz inspekcijske nadzore, Federalno ministarstvo okoliša i turizma utvrdit će naredne korake.
Tako su naveli iz ministarstva. Šta je uzrok nestanka vode i koji su naredni koraci još uvijek ne znamo.
Mještani ukazuju na Lagerov rudnik, iz Lagera demantuju. Kažu, do suše je.
Ali nije ovo prvi problem Blihe.
U avgustu 2018. godine, Bliha devastirana. Umjesto bistre čiste vode, rijeka je izgledala kao kanalizacija.
U novembru 2020. godine duž toka Blihe je bio pomor ribe. „Opštinska inspekcija Sanskog Mosta je tada konstatovala da su prijave građana i udruženja tačne i da zbog radova na površinskom kopu u vlasništvu firme Lager dolazi do zagađenja rijeke Blihe na način da se otpadne vode sa radnih zona površinskog kopa ispuštaju u korito potoka Oborak koji prolazi kraj sela Gorice, a potom se ulijeva u rijeku Blihu“.
U maju 2022. godine, mještani su prijavili ponovno zamućenje Blihe, koja je dobila neprirodnu bijelu boju.
Opštinska inspekcija u Sanskom Mostu je izjavila da je zamućenje nastalo zbog radova na uklanjanju odrona koji se obrušio u korito Blihe na lokalitetu gdje se obavlja eksploatacija uglja.
U februaru 2023. godine, Bliha opet zamućena, obojena u neprirodnu sivu boju.
U aprliu iste godine, isto sivo zamućenje Blihe.
Krajem maja 2024. opet sivo zamućenje rijeke. U junu i dalje zagađenje. U julu iste godine, nezapamćen pomor ribe. Procjene ribolovačkog društva “Devet rijeka” – uginulo desetak hiljada komada ribe različite veličine.
Ovo su samo neki od incidenata koji su dospjeli u javnost putem medija. Možemo samo zamisliti koliko ih je zapravo bilo. Prijavljenih koji nisu dospjeli u žižu javnosti i onih neprijavljenih.
Sve prijave opštinska inspekcija je slala federalnoj inspekciji i po svemu sudeći, tu se priča završavala.
Ali, do suše je, zar ne.
U području koje je jedno od najbogatijih podzemnih rezervoara vode i u opštini koja ima devet rijeka.
Bliha i njen vodopad, osim velike biološke vrijednosti, važno su i vrijedno turističko odredište.
Opština Sanski Most je 2019. godine uložila 63.000 KM za izgradnju drvenog stepeništa i prve eko-staze do samog podnožja vodopada. Vlada Unsko-sanskog kantona 2021. je izdvojila 75.000 KM za asfaltiranje prilaznog puta do silaza prema vodopadu i uređenje parkinga.
Postavlja se pitanje zašto institucije ne rade više na zaštiti ove rijeke, u čiji su turistički potencijal uložile preko 130 hiljada maraka – i to ne svojih, već novaca građana?
Olako se prelazi preko toga da pomenuti rudnik već tri godine radi bez vodne dozvole.
Skoro isto toliko Unsko-sanski kanton nema vodnog inspektora.
Pa čak i da taj rudnik nema nikakve veze s Blihom i da se ne nalazi u njenoj blizini, sama činjenica da radi bez potrebnih dozvola morala bi biti dovoljan razlog da inspekcija stavi katanac na sve radove.
Umjesto toga, institucije ignorišu i uništavanje rijeke i apele građana da im je zagađen vazduh, voda i uzurpirani privatni posjedi.
Štaviše, samo par kilometara od Lagerovog kopanja, planiran je i novi rudnik boksita. Na lokalitetu u blizini izvora pitke vode, gdje su naučnici ove godine opisali potpuno novu, endemsku vrstu čovječje ribice, Proteus bosniensis, koje nema nigdje drugdje na svijetu, jedna slovenačka firma planira rudariti narednih 11 godina.
I dok je Slovenija promijenila svoj Ustav kako bi pravo na pitku vodu upisala kao temeljno ljudsko pravo, slovenačkoj firmi ćemo bez problema dati da kopa po našim izvorima, jer u Bosni i Hercegovini, očito, sve može.
Može čak i to da Federalno ministarstvo okoliša i turizma i Opština Sanski Most potpišu ugovor vrijedan 60.000 KM za izradu stručnog obrazloženja kako bi se vodopad Blihe trajno zaštitio, dok istovremeno tik iznad tog istog vodopada nesmetano radi Lagerov rudnik. A zakon jasno kaže, nikakva industrijska aktivnost ne smije ugrožavati zaštićeno područje.
Ali, do suše je.
Bliha danas radi kao na prekidač, čas teče, čas ne teče. To nije prirodni fenomen, već direktna posljedica ljudskog djelovanja i institucionalnog nedjelovanja.
Kolumne „Zeleni talas” su dio serije „Impuls semafor“
Autor: Impuls